Ноябрь 1 — тыва дылдын хуну

Маажым баткан ак хар ышкаш тыва дылывысты шак-ла ындыг арыг кылдыр салгалдарывыска арттыраалыңар! 

Тываның Улустуң чогаалчызы Александр Александрович Даржайның саналы-биле ноябрь 1-ниң хүнүнде Тыва Республиканың Тыва дыл хүнүн эрттирер кылдыр 2016 чылдың январь 18-те тыва чоннуң культура болгаш сагыш-сеткил өнчүзү, ооң байлаа болур тыва дылды камгалап-кадагалаар, деткиир база сайзырадыр сорулга-биле доктааткан.

Дыл чок болза чон чок болурун шупту билир бис. Ынчангаш бөгүн Тыва чоннуң эң-не улуг байырлалы дээр болзувусса чазыг эвес боор. Төрээн дылывысты чүгле ноябрь 1-ниң хүнүнде алгап-мактаары эвес, а кезээде ону хумагалап, хүндүлеп, дылывыска арыг чугааланып чорууру кижи бүрүзүнүң хүлээлгези болур. Чүге дизе төрээн дылывысты ырак чүс чылдардан бээр өгбелеривис чидирбейн, камныг эдилеп салгалдарынга дамчыдып келген болгай. Ук-төөгүзүнден алырга түрк дылдың төрел аймаанга хамааржыр болганда, бистиң тыва дылывыс аныяк эвес, а шагның шаандан бээр туруп келгенин бадыткап турар. Ынча көвей чылдар ишти төрээн дылывыс чурттап келгенинге: тоолдарның, үлегер домактарның, чеченнер сөстериниң, чечен сөстүң, тывызыктарның, кожамыктарның, ырыларның, өпей ырыларның, алгыштарның, йөрээлдерниң, чалбарыгларның, тыва оюннарның болгаш Тыва чуртунга, чонунга, дылынга ынак өгбелеривистиң үүлези улуг, ачызы күштүг. Олар дээрге-ле тыва дылывыстың өртек чок үнелиг тыңгарыкчызы, таңныылдары болур. Амгы үеде оларның аразынга Александр Александрович Даржайны дидими-биле демдеглеп болур. 

“Тыва дылың, 

Тыва чонуң, 

Тыва чериң – 

Ожууңңуң үш ыдык дажы ол-дур, оглум. 

Тыва чериң, 

Тыва чонуң, 

Тыва дылың – 

Тынгарыкчы аржааннарың ол-дур, оглум. 

Тыва чон – чоорганың, 

Тыва дыл – кызыл тының, 

Тыва чер – тѳрээн чуртуң – 

олар үш сагыызының, тейлеп чоруур бурганнарың болур эвеспе, оглум. 

Бо ыдыктыг эртинени сеңээ өнчү кылдыр арттырдывыс. Ажы-төлүңге хайыралыг бо үш эртинени камныг, хумагалыг, арыг-чаагайы-биле өргүп дамчыдар сен…» – деп келир салгалдарынга Александр Даржай 

чагыын берген. 

Төрээн дылывыстың кайгамчык чараш байырлалын таварыштыр Тываның Виктор Көк-оол аттыг национал хөгжүм-шии театрының удуртулгазындан болгаш ооң бүгү-ле ажылдакчы ара-албаты чонундан Тыва чонувуска шонуп турар хүннүң изиг херелдери дег байырывысты чедирдивис!